Hiệu quả sử dụng năng lượng đang trở thành yếu tố then chốt thúc đẩy tăng trưởng kinh tế bền vững. Từ doanh nghiệp công nghiệp, công trình xây dựng đến cộng đồng, các giải pháp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả đang giúp giảm chi phí, phát thải và nâng cao năng lực cạnh tranh.
Theo số liệu thống kê của Bộ Công Thương, công nghiệp là ngành có mức tiêu thụ năng lượng nhiều nhất trong cơ cấu nền kinh tế. Trong khi đó, tiềm năng tiết kiệm năng lượng trong lĩnh vực này có thể đạt từ 20-30%.
Nhận thức rõ điều này, thời gian qua, nhiều doanh nghiệp công nghiệp đã chủ động đầu tư đổi mới công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất theo hướng tiết kiệm năng lượng và nâng cao hiệu suất.
Việc thay thế các dây chuyền cũ bằng thiết bị có hiệu suất cao, ứng dụng biến tần, tự động hóa trong điều khiển, tận dụng nhiệt thải… đã giúp nhiều cơ sở sản xuất giảm từ 5-15% điện năng tiêu thụ mỗi năm. Đáng chú ý, các ngành sử dụng nhiều năng lượng như thép, xi măng, dệt may, hóa chất đã từng bước triển khai hệ thống quản lý năng lượng theo tiêu chuẩn quốc tế, coi tiết kiệm năng lượng không chỉ là giải pháp tình thế mà là chiến lược dài hạn.
Công ty TNHH Nhựa và Hóa chất TPC VINA là một doanh nghiệp điển hình trong lĩnh vực công nghiệp sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả (SDNL TK&HQ). Thời gian qua, Công ty luôn chú trọng nghiên cứu và đưa ra nhiều giải pháp, áp dụng công nghệ mới nhằm tối ưu hóa tiêu thụ năng lượng.
Công ty đã thực hiện nhiều dự án cải tiến dây chuyền sản xuất nhằm nâng cao năng suất, giảm tiêu hao năng lượng trên mỗi tấn PVC, kết quả giúp tăng hiệu suất phản ứng PVC lên thêm 5%, công suất tăng từ 190.000 lên 210.000 tấn/năm; Dự án tận dụng nhiệt từ nước thải để gia nhiệt cho nước sản xuất và nước lò hơi giúp thu hồi một lượng lớn nhiệt thải, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng; Sử dụng hóa chất trợ đốt ở lò hơi than giúp tăng hiệu suất của lò, giảm tiêu thụ than khoảng 5%, tương đương tiết kiệm được khoảng 3 tỷ đồng/năm…
Ngoài ra, Công ty cũng đã thực hiện lắp đặt biến tần cho bơm nước nóng tuần hoàn của hệ thống sấy ở dây chuyền sản xuất số 1, giúp giảm công suất bơm từ 45 kWh, xuống còn 37 kWh, mang lại lợi ích khoảng 100 triệu đồng/năm; Lắp biến tần cho các bơm, quạt có công suất lớn và tải biến động giúp tiết kiệm điện; hệ thống đèn cao áp chiếu sáng cũng đã được thay thế gần như toàn bộ sang đèn LED.
Không chỉ tiết kiệm chi phí sản xuất, các giải pháp tiết kiệm năng lượng còn giúp TPC VINA nâng cao năng lực cạnh tranh, đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường về phát triển bền vững và giảm phát thải carbon.
Ông Nguyễn Đạo Hữu - Giám đốc nhà máy TPC VINA cho biết: "Để nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng Công ty đang nghiên cứu một số giải pháp công nghệ mới có thể áp dụng để tiết kiệm năng lượng như: Lắp hệ thống heatpump giúp thu hồi nguồn nhiệt thấp từ nước thải hoặc sản xuất nước nóng cho hệ thống sấy thay cho hơi nước bão hòa từ lò hơi than; Công nghệ khớp nối từ để khởi động mềm giúp bảo vệ thiết bị, tiết kiệm năng lượng hay công nghệ khử cấu cặn trong nước làm mát bằng điện cực giúp giảm tiêu thụ hóa chất và giảm lượng nước xả (Blowdown)".
Các mô hình và giải pháp tiết kiệm năng lượng được triển khai thành công sẽ trở thành những ví dụ sinh động, truyền cảm hứng và khuyến khích các doanh nghiệp khác cùng mạnh dạn đầu tư đổi mới công nghệ, tối ưu hóa quy trình sản xuất, giảm tiêu thụ năng lượng và giảm phát thải khí nhà kính, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững.
Lĩnh vực xây dựng cũng được đánh giá là còn nhiều dư địa để tiết kiệm năng lượng. Đối với các công trình xây dựng, với tỷ lệ gia tăng diện tích sàn đưa vào sử dụng hàng năm trên 40%, tiềm năng tiết kiệm năng lượng trong các công trình xây dựng tại Việt Nam ước tính từ 30 đến 35%.
Thực tế cho thấy, hiệu quả sử dụng năng lượng của công trình được quyết định ngay từ khâu thiết kế. Các giải pháp kiến trúc như bố trí hướng nhà hợp lý, tận dụng thông gió và ánh sáng tự nhiên, sử dụng vật liệu cách nhiệt, kính tiết kiệm năng lượng có thể giúp giảm đáng kể nhu cầu sử dụng điện cho chiếu sáng và điều hòa không khí. Nhiều nghiên cứu và mô hình thực tiễn cho thấy, các công trình được thiết kế tối ưu có thể tiết kiệm từ 20–30% năng lượng trong suốt vòng đời vận hành.
Bên cạnh thiết kế, việc lựa chọn vật liệu và thiết bị hiệu suất cao đóng vai trò then chốt. Các hệ thống chiếu sáng LED, điều hòa inverter, thang máy và máy bơm tiết kiệm điện ngày càng được ứng dụng rộng rãi, mang lại hiệu quả kinh tế rõ rệt cho chủ đầu tư cũng như người sử dụng thông qua việc giảm chi phí vận hành.
Đáng chú ý, việc ứng dụng hệ thống quản lý năng lượng thông minh (BMS) đang trở thành xu hướng trong các công trình hiện đại. Hệ thống này cho phép giám sát, phân tích và tối ưu mức tiêu thụ điện theo thời gian thực, giúp các tòa nhà nhanh chóng phát hiện các điểm lãng phí, điều chỉnh chế độ vận hành phù hợp và qua đó giảm đáng kể chi phí điện năng.
Một ví dụ điển hình cho mô hình công trình xanh, tiết kiệm năng lượng là Tòa nhà Daikin Tower. Đây là tòa nhà văn phòng hạng A tích hợp nhiều giải pháp tiết kiệm năng lượng và công nghệ quản lý thông minh.
Tòa nhà được thiết kế tối ưu hiệu năng sử dụng với hệ lam thép chắn nắng kết hợp hệ thống kính Low-E giúp giảm nhiệt, tiết kiệm năng lượng và tận dụng tối đa ánh sáng tự nhiên. Phần mái công trình là hệ thống điện mặt trời áp mái, cung cấp khoảng 6% tổng nhu cầu điện năng, giảm áp lực lên điện lưới.
Điểm nổi bật của Daikin Tower là việc áp dụng hệ thống HVAC tiên tiến và quản lý năng lượng thông minh. Toàn bộ hệ thống điều hòa, thông gió và chiếu sáng được giám sát, phân tích và điều chỉnh theo thời gian thực bởi nền tảng trí tuệ nhân tạo Marutto, giúp cân bằng hiệu suất và tiêu thụ điện hiệu quả với mức tối ưu cao.
Ông Quang Huy, Phòng Triển khai Dịch vụ Hậu mãi Daikin Việt Nam cho biết: "Ban quản lý tòa nhà thiết lập lịch vận hành thông minh: khởi động hệ thống điều hòa 30 phút trước giờ làm việc (7h30) để tình trạng quá tải và tự động tắt vào 18h nhằm tránh lãng phí điện năng do người dùng quên tắt máy. Nhờ đó, mức tiêu thụ năng lượng cho điều hòa giảm từ 10-30% so với cách vận hành thủ công truyền thống".
Khác với công nghiệp hay xây dựng, hiệu quả sử dụng năng lượng trong xã hội không chỉ phụ thuộc vào công nghệ hay thiết bị, mà chịu tác động trực tiếp từ hành vi tiêu dùng và ý thức của mỗi cá nhân, hộ gia đình và cộng đồng.
Thực tế cho thấy, chỉ cần điều chỉnh những thói quen sử dụng điện hằng ngày như tắt thiết bị khi không sử dụng, cài đặt nhiệt độ điều hòa hợp lý, tận dụng ánh sáng tự nhiên, sử dụng thiết bị điện đúng công suất… đã có thể giúp giảm lượng điện tiêu thụ của mỗi hộ gia đình. Khi những hành động nhỏ này được thực hiện đồng bộ trên diện rộng, hiệu quả mang lại cho toàn hệ thống điện là rất lớn, đặc biệt trong các giai đoạn cao điểm nắng nóng.
Các chương trình truyền thông, phong trào như “Gia đình tiết kiệm điện”, “Trường học tiết kiệm điện” “Cơ quan, đơn vị tiết kiệm điện” đã từng bước hình thành văn hóa tiết kiệm năng lượng trong cộng đồng.
Tại nhiều địa phương như Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, các chương trình vận động hộ gia đình sử dụng điện tiết kiệm đã mang lại hiệu quả rõ rệt. Thông qua việc tuyên truyền sử dụng điều hòa từ 26°C trở lên, thay thế đèn chiếu sáng bằng LED, tắt thiết bị khi không sử dụng, nhiều hộ gia đình đã giảm từ 5-10% lượng điện tiêu thụ mỗi tháng. Quan trọng hơn, các chương trình này đã góp phần hình thành thói quen sử dụng điện tiết kiệm, hiệu quả trong đời sống hằng ngày, thay vì chỉ mang tính phong trào ngắn hạn.
Đáng chú ý, việc sử dụng các thiết bị điện hiệu suất cao, có dán nhãn năng lượng 5 sao, ngày càng trở thành xu hướng tiêu dùng thông minh, góp phần giảm tiêu thụ điện ngay từ khâu lựa chọn sản phẩm.
Chị Nguyễn Vũ Thùy Dương - Nhân viên bán hàng tại siêu thị điện máy HC cho biết: “Khi khách hàng đến mua thiết bị điện thì sẽ hướng đến 3 yếu tố: thứ nhất là giá cả hợp lý, thứ hai là hiệu suất năng lượng cao, thứ ba là thương hiệu uy tín trên thị trường. Nếu như trước đây khách hàng chỉ quan tâm về giá rẻ thì nay họ còn quan tâm về hiệu suất năng lượng hoặc có tiết kiệm điện hay không”.
Chia sẻ về cách lựa chọn thiết bị tiết kiệm điện, anh Phạm Văn Nhân (Đông Anh, Hà Nội) cho biết: “Tôi dễ dàng chọn lựa được sản phẩm tiết kiệm điện nhờ vào nhãn năng lượng của Bộ Công Thương được dán trên bề mặt thiết bị. Anh Nhân cho biết số sao trên nhãn năng lượng càng cao thì sản phẩm càng tiết kiệm điện
Cục Thống kê (Bộ Tài chính) cho biết, GDP năm 2025 tăng 8,02%, trong khi theo công bố của Tập đoàn Điện lực Việt Nam (EVN), tổng sản lượng điện thương phẩm ước đạt 287,9 tỷ kWh, chỉ tăng 4,9% so với năm 2024. Điều này cho thấy hệ số đàn hồi điện/GDP đã giảm xuống dưới 1, tức là tốc độ tăng nhu cầu điện thấp hơn tốc độ tăng trưởng kinh tế.
Bà Nguyễn Thị Lâm Giang, Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) cho biết: "Theo thống kê của nhiều năm gần đây, hệ số đàn hồi điện/GDP đang có xu hướng giảm dần. Cụ thể, giai đoạn 2000-2010 hệ số đàn hồi điện khoảng khoảng 1,7-2; giai đoạn 2011-2019, hệ số đàn hồi giảm còn 1,2-1,4; giai đoạn 2021-2024, hệ số đàn hồi chỉ còn khoảng 1-1,1 (có năm thấp hơn). Năm 2025, hệ số đàn hồi tiếp tục giảm xuống dưới 1. Điều này cho thấy hiệu quả sử dụng điện trong việc tạo ra GDP tiếp tục được cải thiện theo hướng ngày càng tích cực, trong đó có đóng góp không nhỏ của Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019-2030".
Theo TS. Ngô Trí Long, nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu giá (Bộ Tài chính), việc tăng trưởng điện thương phẩm thấp hơn tăng trưởng GDP trong năm 2025 phản ánh sự thay đổi tích cực trong cơ cấu tăng trưởng và hiệu quả sử dụng năng lượng của nền kinh tế Việt Nam. Đây cũng là xu hướng phù hợp với mục tiêu phát triển bền vững, giảm dần phụ thuộc vào mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào tiêu hao năng lượng.
Năm 2025 đánh dấu một bước ngoặt tích cực khi tăng trưởng GDP vượt tốc độ tăng điện thương phẩm, hệ số đàn hồi điện/GDP dưới 1. Đây là minh chứng cho hiệu quả sử dụng năng lượng ngày càng cải thiện, chuyển dịch cơ cấu tăng trưởng theo hướng bền vững. Khi hiệu quả năng lượng được nâng cao, nền kinh tế không chỉ tiết kiệm chi phí mà còn giảm áp lực đầu tư hạ tầng điện, đồng thời góp phần hiện thực hóa các mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững của Việt Nam.
