Theo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, kể từ ngày 01/01/2026 vật liệu xây dựng thuộc danh mục phải dán nhãn năng lượng trước khi đưa ra thị trường.
Bà Nguyễn Thị Tâm, Giám đốc Trung tâm Thiết bị, Môi trường và An toàn lao động - Viện Vật liệu xây dựng (Bộ Xây dựng) cho biết, ngành xây dựng hiện chiếm hơn 1/3 tổng tiêu thụ năng lượng và lượng khí thải toàn cầu. Riêng nhu cầu sưởi ấm và làm mát không gian đã chiếm tới 61% tổng mức năng lượng tiêu thụ trong ngành.
Tại Việt Nam, tỉ trọng tiêu thụ năng lượng trong lĩnh vực xây dựng hiện chiếm khoảng 37-40% tổng năng lượng quốc gia, đồng thời phát thải hơn 30% lượng khí nhà kính. Theo thống kê của Bộ Xây dựng, tiềm năng tiết kiệm năng lượng trong các công trình xây dựng ước tính từ 30-35% với tỷ lệ gia tăng diện tích sàn đưa vào sử dụng hàng năm là trên 40%.
Theo khảo sát của Báo Công Thương cho thấy phần lớn điện năng trong tòa nhà tại Việt Nam dành cho điều hòa không khí, thông gió và chiếu sáng. Đây là những hạng mục chịu tác động trực tiếp của “lớp vỏ công trình” gồm tường, mái, cửa kính. Với khí hậu nhiệt đới nóng ẩm, nếu vật liệu vỏ công trình không đạt chuẩn cách nhiệt hoặc giảm bức xạ, phụ tải làm mát sẽ tăng vọt, kéo theo hóa đơn điện và phát thải.
Số liệu của Trung tâm Tiết kiệm năng lượng TP. Hồ Chí Minh cũng cho thấy các công trình thương mại lớn thường dành tới 75% tổng mức điện năng cho hệ thống điều hòa không khí, 10% cho chiếu sáng và 15% cho các thiết bị khác. Cơ cấu này cho thấy khâu quan trọng nhất để tiết kiệm năng lượng chính là lớp “vỏ công trình”, bao gồm tường, mái, cửa kính... vốn chịu tác động trực tiếp từ điều kiện khí hậu nhiệt đới nóng ẩm đặc trưng của Việt Nam. Nếu vật liệu xây dựng không đạt chuẩn cách nhiệt, phụ tải làm mát sẽ tăng vọt, kéo theo hóa đơn điện và phát thải khí nhà kính.
Không chỉ là yêu cầu pháp lý, việc dán nhãn năng lượng sẽ trở thành điều kiện tiên quyết để vật liệu xây dựng được sử dụng trong các công trình hiện đại và bền vững. Nhãn năng lượng giúp người tiêu dùng nhận diện dễ dàng vật liệu tiết kiệm năng lượng, thúc đẩy quá trình sản xuất xanh, đồng thời góp phần nâng cao chất lượng công trình và giảm phát thải CO2 - một trong những mục tiêu trọng tâm trong chiến lược tăng trưởng xanh quốc gia.
Với doanh nghiệp sản xuất vật liệu xây dựng, đây là thời điểm cần thiết để đầu tư cải tiến công nghệ, tối ưu vòng đời sản phẩm và hoàn thiện các hồ sơ môi trường - qua đó mở rộng cơ hội tham gia vào chuỗi cung ứng xanh, đặc biệt trong đấu thầu công trình công và xuất khẩu.
Ông Đặng Hải Dũng, Phó Cục trưởng Cục Đổi mới sáng tạo, Chuyển đổi xanh và Khuyến công (Bộ Công Thương) cho biết, trong bối cảnh thương mại toàn cầu thay đổi nhanh chóng, các rào cản phi thuế quan như cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) của EU, sẽ bắt đầu áp dụng từ năm 2026. Mỹ và nhiều quốc gia khác cũng đã áp dụng hoặc chuẩn bị áp dụng các chính sách thuế carbon. Điều này đòi hỏi sản phẩm xuất khẩu từ Việt Nam phải chứng minh rõ mức tiêu thụ năng lượng và lượng phát thải trong toàn bộ chuỗi sản xuất. Truy xuất phát thải carbon sẽ là yêu cầu bắt buộc.
Do vậy, việc dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng không chỉ là yêu cầu nội địa, mà còn là yếu tố sống còn để vật liệu xây dựng Việt Nam giữ được chỗ đứng trên thị trường quốc tế. Cùng với việc công khai minh bạch dữ liệu tiêu thụ năng lượng và phát thải CO2, nhiều nhãn hàng quốc tế đã yêu cầu doanh nghiệp Việt phải cập nhật dữ liệu này theo thời gian thực.
Theo bà Nguyễn Thị Tâm, Giám đốc Trung tâm Thiết bị, Môi trường và An toàn lao động - Viện Vật liệu xây dựng, Bộ Xây dựng, nhãn năng lượng xác nhận mức độ tiêu thụ năng lượng của sản phẩm đạt hoặc vượt tiêu chuẩn tiết kiệm, cung cấp thông tin minh bạch cho người tiêu dùng, chủ đầu tư và nhà thầu. Việc này giúp các bên đưa ra lựa chọn có trách nhiệm hơn và góp phần thúc đẩy thị trường hướng đến sử dụng vật liệu hiệu quả năng lượng.
Bên cạnh đó, nhiều nước đã áp dụng yêu cầu đánh giá hiệu suất năng lượng đối với vật liệu sử dụng trong công trình, do đó việc tuân thủ quy trình dán nhãn sẽ giúp sản phẩm trong nước tiếp cận tốt hơn với các thị trường xuất khẩu. Khi doanh nghiệp đáp ứng được tiêu chuẩn nhãn năng lượng, sản phẩm sẽ dễ dàng tham gia chuỗi cung ứng của các dự án xây dựng lớn và có cơ hội mở rộng thị trường ngoài nước.
"Dán nhãn năng lượng vừa đáp ứng yêu cầu quản lý trong nước vừa mang ý nghĩa chiến lược đối với ngành vật liệu xây dựng trong tiến trình hội nhập quốc tế. Đây là "tấm vé thông hành" giúp vật liệu xây dựng của Việt Nam tiếp cận thuận lợi hơn các thị trường có tiêu chuẩn cao, đồng thời củng cố uy tín của doanh nghiệp khi tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu”, bà Tâm nhấn mạnh.
Công ty Cổ phần Slabstone là đơn vị sản xuất đá nung kết đã hoàn thiện hồ sơ kỹ thuật, kiểm định độc lập các chỉ tiêu hiệu suất, nâng cấp hệ thống quản lý sản xuất và truy xuất nguồn gốc, sẵn sàng cho việc công bố và dán nhãn.
Ông Đào Ngọc Hiền, đại diện Công ty Cổ phần Slabstone cho biết, dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng được xem là cơ hội khẳng định chất lượng và vị thế sản phẩm trong bối cảnh yêu cầu ngày càng khắt khe hơn từ thị trường quốc tế. Việc dán nhãn sẽ buộc doanh nghiệp đầu tư nghiên cứu, cải tiến sản phẩm để đáp ứng yêu cầu kỹ thuật và pháp luật.
"Việc đáp ứng các tiêu chí như nhãn năng lượng không phải là rào cản mà ngược lại, là cơ hội để khẳng định chất lượng đá nung kết Việt Nam trên thị trường trong nước và quốc tế", ông Đào Ngọc Hiền khẳng định.
Đồng quan điểm, ông Mai Xuân Đức, Tổng giám đốc Công ty CP Kinh doanh Gạch ốp lát Viglacera cho rằng, quy định dán nhãn năng lượng là bước đi quan trọng đối với thị trường vật liệu xây dựng. Nhãn năng lượng giúp người sử dụng có căn cứ rõ ràng để đánh giá khả năng tiết kiệm năng lượng của sản phẩm. Quy định này cũng tạo động lực để doanh nghiệp đầu tư công nghệ, tối ưu dây chuyền và mở rộng danh mục vật liệu xanh, hiệu quả hơn về năng lượng.
Ông Đức dẫn chứng các dòng sản phẩm mà Viglacera đã phát triển như bê tông khí chưng áp AAC, ALC, kính tiết kiệm năng lượng Low-E và Solar Control, kính siêu trắng, đá nung kết Vasta Stone, thiết bị vệ sinh thông minh và sen vòi phủ PVD... Đây là những sản phẩm đáp ứng yêu cầu tiết kiệm năng lượng và được thị trường ưu tiên lựa chọn.
Theo ông Đức, để doanh nghiệp đạt được kết quả như hôm nay có vai trò quan trọng của chính sách hỗ trợ phát triển vật liệu xây dựng xanh. Các cơ chế của Nhà nước đã tạo điều kiện để doanh nghiệp đầu tư công nghệ và mở rộng danh mục sản phẩm tiết kiệm năng lượng. Song song đó, doanh nghiệp đã chủ động truyền thông để người tiêu dùng hiểu rõ hơn về giá trị của sản phẩm xanh và để giới kiến trúc sư, đội ngũ thiết kế yên tâm lựa chọn.
Hay tại Công ty Cổ phần Carbon Việt Nam, định hướng phát triển bền vững cũng được thể hiện qua việc nghiên cứu và ứng dụng vật liệu Carboncor Asphalt, vật liệu thảm mặt đường sử dụng công nghệ không khói, không nhiệt với thành phần gồm cốt liệu đá, sít than sau sàng và nhũ tương đặc biệt carbon.
TS. Nguyễn Văn Tường, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần Carbon Việt Nam cho biết, Công ty đã hợp tác với Trường Đại học Giao thông vận tải để thực hiện các nghiên cứu đánh giá "năng lượng tiêu thụ và phát thải khí nhà kính của Carboncor Asphalt".
Hiện tại, vật liệu Carboncor Asphalt có thể giảm phát thải tới 79% và giảm tiêu thụ năng lượng tới 80% so với vật liệu truyền thống. Ngoài ra, công ty đang phát triển các dòng bê tông Carboncor Asphalt màu có tính phản xạ cao, thân thiện với môi trường, giảm nhiệt độ bề mặt đường giao thông...
Trong bối cảnh Việt Nam đang đẩy mạnh thực hiện Chiến lược tăng trưởng xanh, việc dán nhãn năng lượng cho vật liệu xây dựng, bắt buộc từ ngày 01/01/2026, sẽ mang lại lợi ích đa chiều: giúp người dân tiết kiệm chi phí và nâng cao chất lượng sống, giảm gánh nặng cho hệ thống điện quốc gia, góp phần bảo vệ môi trường. Với doanh nghiệp, đây vừa là thách thức vừa là cơ hội: thách thức trong việc tuân thủ, đầu tư và minh bạch dữ liệu; nhưng cũng là cơ hội để nâng cao năng lực cạnh tranh, xây dựng thương hiệu và chinh phục thị trường quốc tế.
