Thông qua việc tham gia Chương trình VAS, NatSteelVina đã tìm ra các giải pháp tiết kiệm năng lượng khả thi, giúp giảm hàng trăm tấn CO₂ và tiết kiệm hàng tỷ đồng chi phí năng lượng mỗi năm.
Ngành thép là một trong những ngành công nghiệp nền tảng của Việt Nam, đóng vai trò quan trọng thúc đẩy phát triển các lĩnh vực xây dựng, cơ khí, sản xuất và cơ sở hạ tầng. Tuy nhiên, đây cũng là ngành tiêu thụ năng lượng trọng điểm, phải đối mặt với áp lực ngày càng lớn về giảm phát thải và tính bền vững.
Số liệu thống kê cho thấy, tiêu thụ năng lượng của ngành thép chiếm khoảng 5,18% tổng năng lượng tiêu thụ của toàn ngành công nghiệp. Trong khi đó, tiềm năng tiết kiệm năng lượng trong ngành thép có thể đạt tới 21%, cho thấy dư địa cải thiện hiệu quả năng lượng còn rất lớn.
Nhằm thúc đẩy ngành thép chuyển đổi theo hướng tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải, ngày 20/9/2016, Bộ Công Thương đã ban hành Thông tư số 20/2016/TT-BCT, quy định định mức tiêu hao năng lượng cho ngành thép.
Ngày 13 tháng 3 năm 2019, Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 280/QĐ-TTg phê duyệt Chương trình quốc gia về sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả giai đoạn 2019 - 2030 (VNEEP3). Chương trình đặt mục tiêu đến năm 2030, mức tiêu hao năng lượng ngành thép phải giảm từ 5 đến 16,5% tùy theo loại hình sản phẩm và công nghệ sản xuất.
Không chỉ chịu áp lực tuân thủ các quy định, chính sách trong nước, doanh nghiệp thép Việt Nam còn đang phải đối mặt với nhiều tiêu chuẩn ngày càng khắt khe trên thị trường quốc tế. Ngày 01/10/2023, Liên minh châu Âu (EU) bắt đầu triển khai giai đoạn chuyển tiếp của Cơ chế Điều chỉnh Biên giới Carbon (CBAM), yêu cầu báo cáo về lượng phát thải khí nhà kính trong quá trình sản xuất thép. Cơ chế này sẽ áp thuế carbon đối với thép nhập khẩu có lượng khí thải vượt mức quy định, gây tác động trực tiếp đến các doanh nghiệp xuất khẩu thép từ Việt Nam. Bên cạnh EU, các thị trường lớn như Hoa Kỳ, Nhật Bản và Hàn Quốc cũng ngày càng siết chặt các quy định về môi trường, buộc ngành thép Việt Nam phải có chiến lược giảm phát thải dài hạn để duy trì lợi thế cạnh tranh.
Trong bối cảnh đó, tiết kiệm năng lượng và giảm phát thải không còn là lựa chọn mà bắt buộc doanh nghiệp ngành thép phải chủ động đón đầu xu hướng để tồn tại trên thị trường. Nếu không chủ động chuyển đổi, doanh nghiệp sẽ đối mặt với nguy cơ gia tăng chi phí sản xuất, mất dần khả năng cạnh tranh do không đáp ứng đủ yêu cầu và có thể bị đào thải khỏi thị trường. Ngược lại, những doanh nghiệp tiên phong tối ưu hóa hiệu suất năng lượng, áp dụng công nghệ sạch và cải tiến quy trình sản xuất sẽ có cơ hội củng cố vị thế, mở rộng thị trường và phát triển bền vững trong tương lai.
Tuy nhiên, thực tế cho thấy các doanh nghiệp thép vẫn đang gặp nhiều khó khăn với bài toán chuyển đổi, đặc biệt là công nghệ và vốn đầu tư cho hiệu quả năng lượng. Giúp doanh nghiệp giải quyết các vấn đề này cũng là mục tiêu của Chương trình thỏa thuận tự nguyện Thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả trong các ngành công nghiệp tiêu thụ nhiều năng lượng (VAS) do Bộ Công Thương phối hợp với Cục Năng lượng Đan Mạch triển khai trong khuôn khổ Chương trình Hợp tác Đối tác Năng lượng Việt Nam – Đan Mạch giai đoạn 2020 – 2025 (DEPP3).
Ông Lê Khắc Giang - Phó Ban Quản lý năng lượng, Phó Trưởng phòng sản xuất, Công ty TNHH NaSteelVina Công ty TNHH NatSteelVina (thương hiệu Thép Việt – Sing) là công ty liên doanh đầu tiên trong ngành thép Việt Nam, chuyên sản xuất thép xây dựng từ phôi thép với công suất 200.000 tấn/năm.
Ông Lê Khắc Giang – Phó Ban Quản lý năng lượng, Phó Trưởng phòng sản xuất, Công ty TNHH NatSteelVina cho biết: Hiện tại, công ty đang sử dụng lò nung phôi cán kiểu đẩy với nhiên liệu đốt chính là dầu nặng (FO). Lò hoạt động ở nhiệt độ cao từ 1.050 – 1.150°C, nhằm đảm bảo phôi thép đạt nhiệt độ thích hợp để cán. Lò hiện đang sử dụng hệ thống điều khiển tự động của Nhật, nhưng chưa được tối ưu hóa nên còn cơ hội cho tiết kiệm nhiều năng lượng.
“Thực tế chúng tôi đã nhận thức được tình trạng lãng phí năng lượng tại khu vực lò nung phôi cán của nhà máy, tuy nhiên chúng tôi vẫn chưa đủ điều kiện nguồn lực và nhân lực để tìm ra được các giải pháp hiệu quả nhất xử lý vấn đề lãng phí này”, ông Lê Khắc Giang chia sẻ.
Tham gia Chương trình VAS năm 2023 đã mở ra cơ hội cho NatSteelVina tiếp nhận nhiều hỗ trợ kỹ thuật từ các chuyên gia trong và ngoài nước để phát hiện các giải pháp tiết kiệm năng lượng có tiềm năng cao.
Cụ thể, các chuyên gia trong nước và quốc tế của Chương trình VAS đã phối hợp với NatSteelVina tiến hành nghiên cứu theo ba giai đoạn nhằm xác định các giải pháp tiết kiệm năng lượng tối ưu.
Theo ông Jorgen Hvid – Cố vấn dài hạn Chương trình DEPP3, giai đoạn thứ nhất là giai đoạn nghiên cứu sàng lọc. Trong giai đoạn này, các chuyên gia quốc tế và chuyên gia trong nước đã cùng sàng lọc các giải pháp có tiềm năng tối ưu hiệu quả sử dụng năng lượng và có tính khả thi cao. Kết quả đã phát hiện 02 cơ hội lớn cho lò nung phôi thép. Trong đó, giải pháp tối ưu hóa hệ thống điều khiển lò nung được lựa chọn để nghiên cứu sâu hơn.
Giai đoạn thứ hai là giai đoạn nghiên cứu tiền khả thi. Ông Jorgen Hvid cho hay, tại giai đoạn này, giải pháp tối ưu hóa hệ thống điều khiển lò nung được đánh giá chi tiết về mặt kỹ thuật và kinh tế. Kết quả cho thấy, các giải pháp khả thi là nâng cấp hoặc thay thế hệ thống điều khiển lò nung để tối ưu hiệu suất.
Sau khi tiến hành nghiên cứu sàng lọc và nghiên cứu tiền khả thi, các chuyên gia của Chương trình thực hiện giai đoạn tiếp theo là nghiên cứu khả thi.
“Đây là bước phân tích cuối cùng nhằm đưa ra các dữ liệu vững chắc, có cơ sở khoa học nhằm giúp doanh nghiệp có thể đưa ra các quyết định đầu tư. Theo đó, các chuyên gia tiến hành phân tích toàn diện các yếu tố liên quan, bao gồm tính khả thi về mặt kỹ thuật, chi phí đầu tư, mức tiết kiệm năng lượng, thời gian hoàn vốn, rủi ro và tác động liên quan đến vận hành và sản xuất”, ông Jorgen Hvid nhấn mạnh.
Chia sẻ cụ thể hơn về giải pháp tối ưu hóa hệ thống điều khiển lò nung tại NatSteelVina, ông Hỏa Thái Thanh – Kiểm toán viên năng lượng, Công ty CP Giải pháp công nghệ Việt Nam (VETS) cho biết, có hai phương án được đề xuất trong báo cáo nghiên cứu khả thi, bao gồm: Nâng cấp hệ thống điều khiển quá trình cháy lò nung phôi cán bằng tủ PLC kết nối với tủ điều khiển có sẵn; và thay mới hệ thống điều khiển quá trình cháy lò nung phôi cán bằng tủ PLC mới.
Trong đó, giải pháp nâng cấp hệ thống điều khiển quá trình cháy lò nung phôi cán đã được VETS để xuất trong báo cáo nghiên cứu tiền khả thi. Giải pháp này sẽ tận dụng lại toàn bộ hệ thống điều khiển cũ, chỉ bổ sung bộ PLC và cảm biến đo oxy dư khói thải. "Triển khai phương án này, NatSteelVina có thể tiết kiệm 3,84 tỷ đồng, thời gian hoàn vốn 2 năm với chi phí đầu tư 3,54 tỷ đồng. Bên cạnh tiềm năng tiết kiệm chi phí, phương án này còn giúp nhà máy giảm phát thải CO2, bảo vệ môi trường và giúp công nhân vận hành lò nung dễ dàng hơn", ông Thanh nhấn mạnh.
Cũng theo ông Hỏa Thái Thanh, giải pháp thay thế toàn bộ bằng tủ PLC mới cũng mang lại tiềm năng tiết kiệm và thời gian hoàn vốn tương tự như giải pháp nâng cấp hệ thống điều khiển quá trình cháy lò nung phôi cán, tuy nhiên chi phí đầu tư cho giải pháp này lại cao hơn - 4,87 tỷ đồng. Mặc dù vậy, nếu tính đến khả năng mở rộng khi chuyển đổi sang nhiên liệu LNG, ông Thanh cho rằng giải pháp sử dụng tủ PLC mới sẽ giúp quá trình vận hành dễ dàng, linh hoạt hơn.
Công nghệ lò nung phôi thép kiểu đẩy hiện đang được sử dụng rộng rãi trong các nhà máy thép tại Việt Nam do tính phổ biến và hiệu quả vận hành. Tuy nhiên, đây cũng là một trong những khu vực tiêu thụ năng lượng lớn nhất trong dây chuyền sản xuất. Những phân tích chuyên sâu và phát hiện kỹ thuật từ quá trình triển khai tại NatSteelVina đã mang lại nhiều bài học giá trị, không chỉ cho bản thân NatSteelVina mà còn có giá trị tham khảo đối với các doanh nghiệp thép khác đang sử dụng công nghệ tương tự.
Thông qua cách tiếp cận bài bản – sử dụng các phương pháp đánh giá khoa học, hệ thống, các doanh nghiệp thép Việt Nam hoàn toàn có thể tăng cường hiệu quả sử dụng năng lượng, giảm chi phí sản xuất, cắt giảm phát thải khí nhà kính và đồng thời nâng cao năng lực cạnh tranh trong bối cảnh thị trường ngày càng yêu cầu các tiêu chuẩn xanh, bền vững hơn.
